Viện Nghiên cứu Gamaleya, thuộc Bộ Y tế Nga, đã phát triển một loại vắc-xin coronavirus được gọi là Sputnik V hoặc Gam-Covid-Vac. Gamaleya đã công bố một nghiên cứu vào tháng 2 cho thấy vắc-xin này có tỷ lệ hiệu quả là 91,6% . Nga đang dùng nó trong một chiến dịch tiêm chủng hàng loạt và hiện nó đang được phân phối ở Argentina, Belarus và các quốc gia khác. Nhưng cách thức hoạt động của loại vắc-xin này như thế nào thì không phải ai cũng biết? Hãy theo dõi bài viết sau đây để hiểu rõ hơn nhé!
Đôi nét
Vắc-xin Sputnik V là vắc-xin vectơ adenovirus hai liều dùng hai adenovirus khác nhau cho mỗi liều, với các liều được tiêm cách nhau 21 ngày. Với loại vắc-xin này, một adenovirus được thay đổi để nó có thể đưa một phần vật chất di truyền từ vi-rút gây ra Covid-19 vào thân và khiến các tế bào thể hiện cảm ứng spike được tìm thấy trên vi-rút và tạo ra phản ứng miễn dịch. Đó là một cách tiếp cận na ná như vắc-xin được phát triển bởi AstraZeneca và Johnson & Johnson.
Vắc-xin Sputnik V của Nga có hiệu quả 91,6% đối với Covid-19 có triệu chứng và 100% hiệu quả đối với bệnh nặng và làng nhàng, theo một phân tách trợ thời về kết quả thí điểm tuổi 3 của vắc xin. Các phát hiện sơ bộ đã được ban bố trên tạp chí The Lancet và dựa trên dữ liệu thu thập được từ 19.866 người dự, trong đó khoảng 3/4 (14.964) được tiêm hai liều vắc-xin và 1/4 (4.902) đã được dùng giả dược. Mười sáu trường hợp có triệu chứng Covid-19 đã được công nhận trong nhóm vắc-xin 21 ngày sau khi những người tham gia nhận được liều vắc-xin trước nhất. Sáu mươi hai trường hợp được tìm thấy trong nhóm giả dược – tương đương với hiệu quả 91,6%.
thí nghiệm bao gồm 2.144 người trên 60 tuổi và một phân tách phụ được thực hiện trên nhóm này cho thấy vắc-xin được dung nạp tốt và có hiệu quả rưa rứa 91,8%. Nhóm nghiên cứu cũng phân tích hiệu quả của vắc-xin chống lại bệnh Covid-19 nặng và trung bình và 21 ngày sau liều trước nhất không có trường hợp nghiêm trọng hoặc làng nhàng nào được vắng trong nhóm được tiêm chủng, trong khi 20 trường hợp được thưa ở nhóm dùng giả dược.
Các tác dụng phụ nghiêm trọng cũng rất hiếm và không có tác dụng phụ nào được coi là can dự đến tiêm chủng. Theo nghiên cứu, phần nhiều các tác dụng phụ được ít là nhẹ, chẳng hạn như đau tại chỗ tiêm, các triệu chứng như cảm cúm và mức năng lượng thấp. Tuy nhiên, phân tách chỉ bao gồm các trường hợp có triệu chứng của Covid-19 và các tác giả lưu ý rằng cần phải nghiên cứu thêm để hiểu hiệu quả của vắc-xin chống lại Covid-19 không triệu chứng, sự lây nhiễm và thời gian bảo vệ có thể kéo dài.
Cách thức hoạt động của vắc-xin
Một mảnh của Coronavirus
Sputnik V dựa trên các chỉ thị di truyền (genetic instruction) của vi-rút để xây dựng protein đột biến. Nhưng không giống như vắc-xin Pfizer-BioNTech và Moderna , lưu trữ các chỉ thị di truyền trong RNA sợi đơn, Sputnik V sử dụng DNA sợi kép.
DNA bên trong Adenovirus
Các nhà nghiên cứu đã phát triển vắc-xin của họ từ adenovirus, một loại vi-rút gây cảm lạnh. Họ đã thêm gen của gen spike protein hay protein hình gai của coronavirus vào hai loại adenovirus, một loại được gọi là Ad26 và một có tên là Ad5, và thiết kế chúng để chúng có thể thâm nhập tế bào nhưng không sao chép.
Sputnik V ra đời sau nhiều thập kỷ nghiên cứu về vắc-xin dựa trên adenovirus. Loại trước hết đã được hài lòng dùng chung vào năm ngoái – vắc xin phòng bệnh Ebola, do Johnson & Johnson sinh sản. Một số vắc-xin coronavirus khác cũng dựa trên adenovirus, chẳng hạn như một loại của Johnson & Johnson sử dụng Ad26, và một loại của Đại học Oxford và AstraZeneca sử dụng adenovirus của loài tinh tinh.
xâm nhập vào tế bào
Sau khi Sputnik V được tiêm vào cánh tay của một người, các adenovirus sẽ thâm nhập vào các tế bào và bám vào các protein trên bề mặt của chúng. Tế bào nhấn chìm virus trong bong bóng và kéo nó vào bên trong. Khi vào bên trong, adenovirus thoát ra khỏi bong bóng và đi đến nhân, khoang chứa DNA của tế bào (Xem hình biểu đạt tại đây ).
Adenovirus đẩy DNA của nó vào trong nhân. Adenovirus được thiết kế để nó không thể tạo ra các bản sao của chính nó, nhưng gen của spike protein coronavirus có thể được tế bào đọc và sao chép thành một phân tử gọi là RNA thông báo, hoặc mRNA.
Xây dựng các spike protein
mRNA rời khỏi nhân, và các phân tử của tế bào đọc lớp lang của nó và bắt đầu hội tụ các protein đột biến (Xem hình trình bày tại đây ).
Một số protein đột biến được tạo ra bởi tế bào hình thành các gai di chuyển lên bề mặt của nó và nhô ra các đầu của chúng. Các tế bào được tiêm chủng cũng phá vỡ một số protein thành các mảnh mà chúng hiện diện trên bề mặt của chúng. Sau đó, những gai nhô ra và các mảnh protein nhọn này có thể được hệ thống miễn nhiễm nhận ra.
Adenovirus cũng khích động hệ thống miễn dịch bằng cách bật hệ thống báo động của tế bào. Tế bào phát ra tín hiệu cảnh báo để kích hoạt các tế bào miễn dịch gần đó. Bằng cách nâng cao cảnh báo này, Sputnik V khiến hệ thống miễn nhiễm phản ứng mạnh hơn với các spike protein.
Phát hiện kẻ xâm nhập
Khi một tế bào được tiêm chủng chết đi, mảnh vỡ có chứa các spike protein và các mảnh protein sau đó có thể được một loại tế bào miễn nhiễm gọi là tế bào trình diện kháng nguyên hấp thu (Xem hình trình diễn.# tại đây ).
Tế bào trình diễn.# các mảnh của protein đột biến trên bề mặt của nó. Khi các tế bào khác được gọi là tế bào T viện trợ phát hiện ra những mảnh vỡ này, tế bào T viện trợ có thể báo động và giúp điều khiển các tế bào miễn dịch khác chống lại nhiễm trùng.
Tạo kháng thể
Các tế bào miễn dịch khác, được gọi là tế bào B, có thể cụng vào các gai coronavirus trên bề mặt của các tế bào được tiêm chủng, hoặc các mảnh protein đột biến tự do. Một vài tế bào B có thể khóa các spike protein. Nếu các tế bào B này sau đó được kích hoạt bởi các tế bào T trợ giúp, chúng sẽ bắt đầu tăng sinh và tiết ra các kháng thể nhắm vào spike protein (Xem hình diễn đạt tại đây ).
Dừng vi-rút
Các kháng thể có thể bám vào các gai của coronavirus, đánh dấu sự xoá sổ của vi-rút và ngăn ngừa nhiễm trùng bằng cách ngăn chặn các gai bám vào các tế bào khác (Xem hình biểu lộ tại đây ).
Giết các tế bào bị nhiễm bệnh
Các tế bào trình diện kháng nguyên cũng có thể kích hoạt một loại tế bào miễn dịch khác được gọi là tế bào T sát thủ để kiếm và tiêu diệt bất kỳ tế bào nào bị nhiễm coronavirus hiển thị các đoạn spike protein trên bề mặt của chúng (Xem hình miêu tả tại đây ).
Hai liều tiêm
Một số nhà nghiên cứu lo âu rằng hệ thống miễn nhiễm của chúng ta có thể phản ứng với vắc-xin adenovirus bằng cách tạo ra các kháng thể chống lại nó, điều này sẽ làm cho liều thứ hai không hiệu quả. Để tránh điều này, các nhà nghiên cứu Nga đã sử dụng một loại adenovirus, Ad26, cho liều trước tiên và một loại khác, Ad5, cho liều thứ hai.
Vắc xin dựa trên Adenovirus cho Covid-19 kiên cố hơn vắc xin mRNA của Pfizer và Moderna . DNA không mỏng mảnh như RNA, và lớp áo protein dai của adenovirus giúp bảo vệ vật chất di truyền bên trong. Do đó, Sputnik V có thể được bảo quản lạnh và không đề nghị nhiệt độ bảo quản quá thấp.
Ghi nhớ vi-rút
Gamaleya đã ban bố rằng Sputnik V có tỷ lệ hiệu quả là 91,6%, nhưng vẫn chưa xuất bản một bài báo khoa học với đầy đủ chi tiết của thử nghiệm.
Vẫn chưa rõ khả năng bảo vệ của vắc-xin có thể kéo dài bao lâu. Mức độ kháng thể và tế bào T sát thủ do vắc-xin kích hoạt có thể giảm trong những tháng sau khi tiêm chủng. Nhưng hệ thống miễn nhiễm cũng chứa các tế bào đặc biệt được gọi là tế bào B bộ nhớ và tế bào T bộ nhớ có thể lưu giữ thông tin về coronavirus trong nhiều năm hoặc thậm chí nhiều thập kỷ.
Bài viết đến đây là hết rồi. trông coi sẽ giúp ích cho các bạn phần nào trong tương lai. Lần sau nếu có ai hỏi về chủ đề này thì hãy nhớ về hóa học đằng sau chúng nhé!
Tham khảo The Lancet , CNN , Sputnikvaccine và The New York Times .
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét